İş etüdünün diğer önemli büyük yarısı olan zaman etüdü, iş sisteminin tamamı ya da bir kısmı için zaman tüketiminin değerlendirilmesini amaçlayan iş etüdünün kantitatif bir formu veya parçasıdır. Daha teknik bir ifadeyle zaman etüdü; belirli koşullar altında yapılan bir işin öğelerini, zamanını ve derecelerini kaydedip analiz ederek o işin tanımlanan bir çalışma hızında tamamlanması için gereken “Standart Süreyi” belirleyen bir iş ölçme tekniğidir. Zaman etütlerinin ağırlıklı kısmını doğal olarak zaman ölçümü oluşturmaktadır. Ancak bu süreç elinde bir kronometre ile operatörün başında durup süreyi kaydetmekten ibaret basit bir eylem değildir. Yapılan faaliyeti doğru bir şekilde tanımlayabilecek ve geçen süreyi temsil edecek zaman girdisini hassas bir şekilde ölçmek ciddi bir teknik ustalık ve mühendislik tecrübesi gerektirmektedir. Çünkü ölçülen ham süre, standart süre değil, işçinin performans hızının derecelendirilmesi ve çeşitli payların hesaba katılmasıyla dönüştürülmesi gereken verilerdir. GÖZLEM DÜZEYLERİ ve İŞİN HİYERARŞİK AYRIŞTIRILMASI Zaman etüdünün güvenilirliği, incelenecek işin doğru ölçekte parçalara ayrılmasına bağlıdır. Zaman etüdü yapılmadan önce, mutlaka metot etüdü ile iş tekniği ve iş süreci analiz edilerek iş akışının tanımlanması, ayrıştırılması ve zaman ölçüm noktalarının (işin nerede başladığı ve nerede bittiği) kesin hatlarla tespit edilmesi gerekir. Aksi takdirde, veriler arasında bir standardizasyon sağlamak imkansızlaşır. Zaman etütlerinde verinin hassasiyetini ve ölçeğini belirleyen farklı gözlem düzeyleri ve iş kavramları bulunmaktadır: 1. Proses Başına Gözlem ve İş Akışı: En üst düzeydeki makro ölçekli gözlemdir. İş akışı, bir prosesin örneğin bir kulaklığın montajının tamamlanması için sırası ile birbirini takip eden süreçlerden oluşur. Proses başına gözlem, işin baştan sona toplam teslim süresini yani lead time’ı ölçmeyi hedefler ve genellikle kapasite planlama kararlarında kullanılır. 2. İş Çevrimi Başına Gözlem: Bir üretim hattında operatörün sürekli olarak tekrarladığı işlere iç çevrimi denir. Çevrim, iş dilimlerinin veya iş öğelerinin anlamlı bir dizisi olup sürekli tekrarlar. Örneğin bir pres makinesinde parçayı kalıba yerleştirme, presi basma ve parçayı alma süreci bir tam çevrimdir. İş çevrimi başına gözlem, bir iş görevinin döngüsel olarak tekrar eden her bir turun bütünsel olarak ölçülmesidir. 3. İş Elemanı Başına Gözlem: En küçük ölçekteki, en detaylı ve hassas gözlem düzeyidir. Bir işin çeviriminin, başlangıcı ve bitişi görsel veya işitsel olarak net bir şekilde tanımlanabilen, anlamlı en küçük parçalara ayrılarak incelenmesidir. Bazı otoritelerce bu elemanlara “Akış Dilimi” de denilmektedir. Gözlem ölçeğinin seçimi ihtiyaç duyulan verinin hassasiyetine göre değişip, bilimsel bir zaman etüdünde iş mutlaka elemanlarına ayrılmalıdır. Çünkü işçinin makineyi yükleme hızı ile makinenin çalışma hızı birbirinden tamamen farklıdır ve farklı değerlendirilmelidir. İşin elemanlara ayrılmasıyla birlikte süreç içindeki farklı karakterdeki faaliyet türleri de gün yüzüne çıkar. Gözlem düzeyi ne olursa olsun tutarlı analiz için ölçülen adımlar şu kategorilere ayrılır: • Ana Faaliyet: İşin temel amacına doğrudan hizmet eden ve ürüne değer katan eylemlerdir. Örnek olarak torna tezgahından talaş kaldırması verilebilir. • Yan Faaliyet: Ana faaliyetleri destekleyen, değer katmayan ama mevcut metotla yapılması zorunlu olan eylemlerdir. Örnek olarak parçayı tezgaha bağlama, ölçü aletiyle kontrol etme verilebilir. • Beklemeler ve Ara Vermeler: İş akışını aksatan, makine veya malzeme yetersizliğinden kaynaklanan veya işçinin dinlenme ihtiyacından doğan duraksama süreleridir. İş Analisti, kronometresiyle veya dijital sistemlerle tüm bu adımları ayrı ayrı sütunlarda kaydeder. Çünkü hesaplanacak “Standart Zaman” içine gereksiz beklemeler kesinlikle dahil edilmez.
ZAMAN ETÜDÜ: İŞ ÖLÇÜMÜNÜN METODOLOJİSİ ve ALTYAPISI
Çukurova Patent