Üretim Ve Üretim Yönetimi
Üretim ve Üretim Yönetimi
Üretim, mal ve hizmet üreten bir işletme için temel faaliyetlerden biridir. İşletmenin önde gelen amacı maliyetleri minimize ederek, maksimum kar elde etmektir. Bu yüzden üretim faktörlerinin en etkin şekilde kullanılması, dolayısıyla maksimum verimin elde edilmesi hedeflenir. Bu da etkin bir üretim planlama ile mümkündür. Üretimde en yüksek verimlilik; istenilen miktarda ürünü, istenilen zamanda ve kalitede, en iyi ve en ucuz yöntemle üretmektir. Üretim Planlama ve Kontrol Sistemi, üretimde verimlilik hedeflerine ulaşmak için üretim faaliyetlerinin koordinasyonunu sağlayan bir araçtır. Çalışmanın ikinci bölümünde, üretim ve üretim yönetimi kavramları incelenmiştir.
Üretim planlaması ile ilgili faaliyetlerin seviyesi ve ayrıntıları, üretim tipine göre farklılıklar gösterir. Bu faaliyetler, ürün miktarı arttıkça ve imal edilen ürünlerin çeşitliliği azaldıkça basitleşir. Kısaca üretim planlama ve kontrol sisteminin yapısının, bu sistemin uygulamaya konulacağı üretim tipine bağlı olduğu söylenebilir. Bu yüzden Üretim Planlamasına geçmeden önce, üçüncü bölümde, üretim sistemlerinin sınıflandırılmasına yer verilmiştir.
Üretim planlama departmanının işletmenin tüm departmanları ile sürekli ve yoğun bilgi alışverişinde bulunma zorunluluğu, bu konunun çok geniş kapsamlı olması sonucunu ortaya çıkarır. Bu nedenle dördüncü bölümde üretim planlama ve kontrol konuları fazla ayrıntıya girilmeden kısaca incelenmiştir.
Doğrusal programlama günümüzde; işletme, ekonomi ve muhasebe dallarını en yakından ilgilendiren konulardan birisidir. Doğrusal programlama değişkenlere ve kısıtlayıcı kısıtlayıcılara bağlı kalarak amaç fonksiyonunu en uygun (Maksimum veya Minimum) kılmaya çalışır. Buna göre doğrusal programlama değişkenlere ve kısıtlayıcı şartlara bağlı kalarak amaca en iyi ulaşma tekniğidir diyebiliriz.
İşletmeler fiili üretime geçmeden önce dönemlik üretim miktarlarını belirlemek zorundadır ve buna üretim planlama denir. Bunu yaparken çeşitli üretim planlama teknikleri kullanılır. Emek,sermaye, malzeme ve donanım en etkin biçimde kullanılıp, en çok kar getiren üretim miktarları bulunmalıdır. Bu koşulları bünyesinde bulunduran en iyi model ise Doğrusal Programlama modelidir. Bu model ile ilgili bilgiler beşinci bölümde anlatılmıştır.
İşletmede sorun, işletme satış karını maksimum yapacak aylık üretim miktarlarının bulunmasıdır. Bunun için işletmede mevcut üretim yapısı, iş istasyonlarının kapasitesi ve diğer üretimi kısıtlayan kısıt koşulları ile piyasa talepleri incelenmiş ve karı maksimum yapan üretim miktarları bulunmuştur.
2.1. ÜRETİM KAVRAMI
Birçok kaynakta fayda yaratma işlemi olarak tanımlanan üretim faaliyeti, işletmenin büyüklüğü ve konusu ne olursa olsun temel işlevdir.
Kısaca, " insan gereksinimlerini karşılayacak mal ve hizmetlerin ortaya çıkarılışı " [Arslan, 1994, s.21], şeklinde tanımlanan üretim için çeşitli kaynaklarda şu tanımlara rastlayabiliriz:
Üretim mühendisler tarafından, bir fiziksel varlık üzerinde onun değerini arttırıcı bir değişiklik yapmak veya hammadde ve yan mamulleri, mamule dönüştürmek olarak tanımlanır. Ekonomistler ise, üretimi, bir fayda meydana getirilmesi şeklinde düşünürler. Üretim, içeriği çok geniş olmasına rağmen ana amacı topluma değer yaratmak olan bir fonksiyondur.
Üretim her türlü fayda yaratma, faydalı mal ve hizmetler ortaya koymaktır. Bir grup girdiyi belirli bir çıktıya çevirme işlemi ya da yöntemidir.
Üretim, hammaddelerin, belirli teknikler kullanılarak istenen özelliklerde bir ürüne dönüştürülmesi sürecidir.
Üretim, insan gereksinimlerinin doğa tarafından tam olarak karşılanamaması sonucu ortaya çıkan beşeri bir faaliyettir. İnsanın, yaşamı için doğanın kendisine verdikleriyle yetinmesi halinde herhangi bir üretim faaliyetinden söz edilemez. Nitekim çok ilkel toplumlarda üretim faaliyetine rastlamak pek mümkün değildir. Dolayısıyla üretimin, insanoğlunun uygarlık yolunda ilk adımları atmaya başladığı tarihe kadar uzanan bir geçmişi olduğu söylenebilir.
Üretimin temel amacı bir mamul veya hizmet yaratmaktır. Bunun gerçekleşmesi için üretim faktörleri adı verilen unsurların belirli şartlar ve yöntemlerle biraraya getirilmesi gerekir. Üretim faktörleri şöyle gruplanabilir:
- Hammadde
- İşçilik
- Sermaye
Bazı kaynaklarda üretim faktörlerine, dördüncü bir öğenin yani “yönetim”in dahil edildiğini görebiliriz. Yönetim, üretim amacıyla biraraya getirilen faktörlerin yöneltilmesi, koordinasyonu ve kontrolü fonksiyonudur ve insangücü faktörünün içinde gizlidir. Ancak son yıllarda kazandığı önem ve bilimsel nitelikleri, yönetim fonksiyonunun ayrı bir üretim faktörü olarak gözönüne alınması eğilimini güçlendirmiştir.
2.2. ÜRETİM YÖNETİMİ
"Üretim Yönetimi", işletmenin elinde bulunan malzeme, makina ve insangücü kaynaklarının, belirli miktarlardaki mamulün istenilen niteliklerde (kalitede), istenilen zamanda ve mümkünse en düşük maliyetle üretimini sağlayacak biçimde bir araya getirilmesidir.
Bu tanımda yer alan dört unsurun ( miktar, kalite, zaman, fiyat ) hepsinin aynı zamanda en iyi şekilde gerçekleştirilmesi mümkün değildir. Örneğin miktarın yüksek olması satışları olumlu etkilerken, stok taşıma masraflarını ve elde kalma riskini arttırır. Dolayısı ile belirli bir malın üretimi söz konusu olduğunda, yöneticinin uzlaştırıcı çözümlere yönelen kararlar vermesi söz konusudur. Karmaşık üretim sistemlerinde çelişen unsurlar arasında uzlaştırıcı çözümler bulunması çeşitli kantitatif analiz yöntemlerinin ve bilgisayarların kullanılmasını zorunlu kılar. Üretim yönetimi disiplininin amacı, bu yöntemler yardımı ile gerekli karar verme yeteneğinin geliştirilmesi olarak tanımlanabilir.
Diğer taraftan, kaynakların en iyi şekilde biraraya getirilmesinde işletmenin diğer yönetim üniteleri ile sıkı ilişkiler sürdürmenin önemine işaret etmek gerekir. Malzeme stokları veya makina yenileme finans, maliyet kontrolü için muhasebe, mamul stokları için satış veya pazarlama ile sürekli bilgi alış-verişi ve işbirliğinde bulunma zorunludur.
Üretim yönetiminin ana amacı, dört üretim faktörü (miktar, kalite, zaman, fiyat) için en uygun (optimum) değerler bulunmasına yönelmiştir. Diğer bir deyişle üretim yönetimi;
hangi malların ne miktarda, hangi özelliklerde, nerede ve kim tarafından yapılacağı sorularına en düşük maliyeti (veya en fazla karı) sağlayan cevabı bulmaya çalışır. Bu suretle:
a)Tüketici isteklerinin fiyat, zaman, miktar ve kalite açısından en iyi şekilde karşılanması
b)Stok düzeyinin mümkün olduğu kadar düşük tutulması veya stok devrinin arttırılması
c)İşletmenin insangücü veya makina kaynaklarından yararlanma derecesinin yükseltilmesi amaçlarını gerçekleştirmeye çalışır.
Bu amaçlara yönelik faaliyetlerin yürütülmesinde iki bakımdan ekonomik davranma zorunluluğu vardır:
1)Malzeme, stok miktarı, insan ve makina gücü vb. konularla ilgili faaliyetlerin koordinasyonunda mamulün maliyeti
2)Üretim yönetiminin kendi faaliyetlerinin mamulün maliyetine yansıyan payı
2.2.1.Üretim Yönetimi Fonksiyonları
Bir işletmede üretim yönetimi departmanının fonksiyonları, işletme büyüklüğü, yönetim politikası, organizasyon yapısı, üretim tipi veya yöntemleri, endüstri dalı, üretim miktarı... gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak belirlenir. Fonksiyonlar; ön planlama, planlama ve kontrol olmak üzere üç grupta toplanmıştır.
1) Ön Planlama
Tüketici araştırması satış tahminleri
Mamul dizaynı ve geliştirme
Tesis yatırım politikaları
İş yeri düzeni
2) Planlama
Rotalama
Zaman tahminleri
Programlama
3) Kontrol
Dağıtım
Muayene
Takip ve kontrol
Değerleme
2.2.1.1. Ön Planlama:
Ön planlama aşamasındaki çalışmalar olmaksızın, güvenilir bir üretim planlamanın yapılması olanaksızdır. Ön planlama çalışmaları aşağıdaki konuları içerir:
a) Tüketici araştırması, satış tahminleri,
b) Mamul tasrımı ve geliştirme,
c) Tesis yatırım politikası
d)İş yeri düzeni
2.2.1.2. Planlama
Planlama çalışmaları iki ana konuda yapılır:
a) Kaynaklara Yönelik Planlama : Malzeme, metot, makina, insan gücü planlaması,
b) Yapılacak İşlerin Planlaması: Rotalama, tahmin, programlama,
a.1) Malzeme Planlaması : Üretimin çeşitli aşamallarında gerekli hammadde, yarı mamul, parça gibi girdilerin istenilen miktarda ve zamanda hazır olması gerekir. Malzeme planlaması çalışmaları, malzeme kalitelerinin tespiti, gerekli miktar ve tedarik şartları, standardizasyon, dışalım, muayene gibi konuların belirlenmesi işlerini kapsar.
a.2) Metot Tasarımı : Bu planlama elmanının fonksiyonu alternatif üretim metodlarının incelenmesi ve bunlardan mevcut üretim imkanları çerçevesinde en iyisinin seçilmesi ve standart hale getirilmesidir.
a.3) Makina ve İnsangücü Planlaması: Üretim için gerekli makina, yardımcı alet ve teçhizatın istenilen anda ve yeterli miktarda hazır olma çalışmaları da bu planlamanın içeriğine dahildir. Aynı şekilde yeterli sayıda ve istenilen nitelikte işgücünün, gerektiği zaman gereken yerde bulundurulmasıda önemli bir kaynak planlama çalışmasıdır.
Hangi ürünün ne zaman, ne miktarda, hangi tezgahta yapılmasının belirlendiği üretime yönelik planlamanın elemanları ise şunlardır:
b.l) Rotalama (yönlendirme) : Rotalama çalışmaları üretim tesisi içerisindeki iş akışının belirlenmesi çalışmalarını kapsar. Bu çalışmaların sonunda tezgahlar bazında yapılacak işler, gerekli yardımcı aletler belirlenir ve iş pusulaları hazırlanır.
b.2) Tahmin : Bu planlama elemanı yapılacak işlerin sürelerinin tahminine yönelik çalışmaları kapsar, zaman etüdü teknikleriyle tahmin edilen zaman standartları, üretim planının zaman boyutunu oluşturduğundan bu standartların gerçeğe yakın olması şarttır.
b.3) Programlama : Programlama çalışmaları, yükleme ve çizelgeleme elemanlarından oluşur. Yükleme, tezgahlara iş dağıtımı çalışmalarını içerir. Yükleme elemanının temel amacı iş yükünü tezgahlar arasında eşit olarak dağıtmak ve sonuçta dengeli bir iş akışı sağlamaktır. Yükleme çalışmalarını takiben çizelgeleme elemanı devreye girer ve her tezgahta işlenecek olan parçaların, zaman bazında tezgahlara dağıtımı çalışmaları tamamlanır. Bu çalışmalar sonunda, her tezgahta hangi işin ne zaman başlayıp, biteceği ve onu takip eden hangi işin devreye gireceği ayrıntılı olarak belirlenmiş olur.
2.2.1.3. Kontrol
Üretim kontrolü elemanları, dağıtım, takip kontrol, muayene ve değerleme olarak tanımlanır. Kontrolün en önemli fonksiyonu, üretimdeki aksama ve plandan sapmaların tespit edilmesi ve gerekli düzeltmelerin yapılabilmesi için bilgi geri iletiminin sağlanmasıdır.
Dağıtım : Üretim planında belirlenen işlerin tezgahlara ve iş merkezlerine dağıtılıp, gerekli malzeme, alet ve teçhizatın gerekli yerlere istenen zamanda ulaştırılması çalışmaları dağıtım elemanlarını oluşturur.
Takip ve Kontrol: Elemanı ise dağıtımı yapılan işlerin zamanında tamamlanıp, gecikmelerin önlenmesi çalışmalarını içerir.
Muayene: Üretilen ürünün miktarının ve kalitesinin kontrolü olarak tanımlanır.
Değerleme: Geleceğe yönelik planlama çalışmalanna ışık tutması açısından çok önemlidir. Değerleme, planlama ve kontrol aşamaları arasında önemli bir iletişim mekanizmasıdır. Değerleme çalışmaları sonunda uzun veya kısa vadeli tedbirlerin neler olması gerektiği ortaya çıkar.
Etiketler: Üretim Planlama Mühendisi, Endüstri Mühendisi, Endüstri Mühendisi ne iş yapar? Endüstri Mühendisi planlamada çalışabilir mi? Değişim Mühendisliği, Çukurova marka, Çukurova Üretim Planlama Mühendisleri, Endüstri Mühendisi ve Planlamanın ilişkisi, Adana’da Üretim Mühendisi olmak, Adana’da endüstri mühendisi olmak, Çukurova Ünüversitesi Patent Günleri, Çukurova Üniversitesi Endüstri Mühendisliği,